راههاى تقويت عواطف در خانواده
1 - گفت و گوهاى محبت آميز:
يكى از راههاى استحكام بنيان خانواده ، توجه به ارتباط كلامى است. سخنان عاطفى و بهره گيرى از كلمات دلنشين و خطابهاى شايسته و محبت آميز ، مخاطب را جذب مىكند. خواسته يا ناخواسته از گوينده راضى شده ، و در دلش نوعى احساس محبت نسبت به او ايجاد مىشود.
اگر در خانوادهاى مرد يا زني با عبارات زيبا و دلپذير همسرش را صدا كند ، علاوه بر اين كه به فرزندان چگونه سخن گفتن را مىآموزد ، در قلب او جايگاه ويژهاى خواهد يافت. اميرمؤمنان (ع ) مىفرمايد: « اجملوا فى الخطاب تسمعوا جميل الجواب(1) ، زيبا سخن بگوييد تا سخن زيبا بشنويد.»
خطابهاى ملاطفت آميز و دلربا ، روح را نوازش داده و همسر را تحت تاثير قرار مىدهد. بعضى از عبارات ، آن قدر زيبا هستند كه هرگز تا آخر عمر فراموش نمى شوند.
رسول گرامى اسلام (ص) با توجه به اين نكته فرمودند: « قول الرجل للمراة انى احبك لا يذهب من قلبها ابدا. (2) مردى كه به زنش بگويد: من ترا دوست دارم ، [اثر اين سخن] هرگز از دل زن بيرون نمى رود.» اساسا مرد و زن مسلمان بايد زبان خويش را به سخن نيك عادت دهند ، زيرا انسان فطرتا از عبارتهاى جذاب و پرمهر استقبال مىكند و نسبت به انسانهاى نيكو سخن ، در دل احساس محبت مىنمايد.
2 - صدا كردن با بهترين نام :
صدا كردن همسر با نامى كه بيشتر دوست دارد ، در ايجاد انس و الفت در ميان زوجين تاثير به سزايى خواهد داشت. پيامبر گرامى اسلام ( ص ) توصيه فرموده اند كه براى افزايش مهر و صفا در ميان مسلمانان ، همديگر را با نام زيبا و محترمانه صدا بزنند: «ثلاث يضفين ود المرء لاخيه المسلم يلقاه بالبشر اذا لقيه و يوسع له فى المجلس اذا جلس اليه و يدعوه باحب الاسماء اليه; (6) سه چيز دوستى و محبت بين دو مسلمان را افزايش داده [و صفا و صميميت را در ميان آنها تقويت مىكند.] 1. هنگام ملاقات ، با خوشرويى و چهرهاى گشاده برخورد كند. 2. اگر مىخواهد در كنار او بنشيند برايش جا باز كند. 3. به بهترين نامى كه دوست دارد او را صدا بزند.»
3 - سلام كردن به همديگر :
طبق آموزشهاى اسلام ، سلام كردن با صداى رسا و واضح و با آهنگى عاطفى و جذاب موجب تقويت روابط بين زن و شوهر خواهد شد. سلام با لحنى عاطفى ، كينه ها را از بين برده ، روحيه را تقويت كرده و دلها را به هم نزديك مىنمايد. سلام دادن به جمع خانواده و به ويژه زن و شوهر به يكديگر ، نشاط آور و فرح بخش است.
امام صادق عليه السلام فرمود: «يسلم الرجل اذا دخل على اهله(3) ; وقتى شوهر به خانه وارد مىشود ، بايد به اعضاى خانواده (به ويژه همسرش) سلام كند.»
4 - اظهار علاقه و ابراز محبت :
زوج جوانى كه با هم پيمان زناشويى مىبندند ، معمولا بر مبناى علاقه درونى و عشق پاكى است كه به يكديگر دارند. اما آنچه كه در اسلام تاكيد شده ، بنيان خانواده را تقويت مىكند و محبت و الفت را ميان زوج جوان افزايش مىدهد ، اظهار و ابراز آن است.
امام صادق عليه السلام مىفرمايد: «اذا احببت رجلا فاخبره بذلك فانه اثبت للمودة بينكما; (4) هرگاه شخصى را دوست داشتى ، دوستى خود را به او اعلام كن ، زيرا اين عمل انس و الفت را بين شما پايدارتر مىكند.»
5 - دلجويى ، استقبال ، بدرقه :
خانواده براي انسان كانون آرامش و راحتى است. مردى كه بيرون از منزل با انواع مشكلات درگير است و با ناملايمات فراوانى برخورد مىكند ، دوست دارد هنگام برگشت به خانه كسى از او دلجوئى كند ، حرف دلش را بشنود و با سخنان آرام بخش خود ، مرهم دردهاى انباشته دل او باشد. دلش مىخواهد هنگامى كه در منزل را باز مىكند ، كسى با چهرهاى گشاده ، لبى خندان و لحنى عاطفى از او استقبال نموده و آنچه را كه در دست دارد ، با تكريم از او تحويل بگيرد و اين فرد جز همسر صالح و مهربان او فرد ديگرى نخواهد بود. در اين صورت چنين زنى از دوستان خدا بوده و پاداش بزرگى خواهد داشت.
مردى به محضر رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده و عرضه داشت: « يا رسول الله! من همسرى دارم كه هرگاه وارد خانه شوم به استقبالم مىآيد و چون مىخواهم از منزل بيرون روم مرا بدرقه مىكند. هر گاه مرا اندوهگين ببيند مىگويد: چه چيز تو را اندوهگين كرده؟ اگر براى مخارج زندگى ات ناراحتى ، مطمئن باش كه ديگرى (خداوند) عهده دار آن است و اگر براى آخرت [و گرفتارىهاى قبر و قيامت] غصه مىخورى ، خداوند اندوهت را زياد كند. (و بايد چنين باشى.) رسول خدا (ص) فرمودند: خداوند [در روى زمين] كارگزارانى دارد و اين زن يكى از آنها است. براى او نصف پاداش شهيد مىباشد.» (5)
على ( ع ) در مورد بانوى بانوان و همسر نمونه تاريخ مىفرمايد: « به خدا سوگند بعد از ازدواج با فاطمه (س) بر او خشمگين نشدم و او را به كارى مجبور نكردم . و او مرا ناراحت نكرد و هيچگاه با من مخالفت ننمود ، وقتي به او نگاه مىكردم تمام غم و اندوههاى دلم برطرف مىشد.»(6)
6 - همدلى در انتخاب نوع غذا :
هماهنگى و همدلى در انتخاب نوع غذا از جمله عواملى است كه ارتباط زن و شوهر را تقويت كرده و بنيان خانواده را استحكام مىبخشد. اگر زوجين در مساله غذا و خوراك تفاهم داشته باشند و شرايط همديگر را مراعات كنند ، بسيارى از مشكلات و اختلافات خانوادهها حل مىشود. اگر مرد غذايى را دوست دارد وانتظار دارد كه در منزلش تهيه شود ، مىتواند علاوه بر اين كه لوازم مورد نياز را تهيه مىكند ، همسر خويش را از آن آگاه سازد. ولى اگر براى او فرقى نمىكند ، كه معمولا هم شوهران مسلمان و متعهد چنين اند و در مورد غذاى روزانه خويش سختگيرى و موشكافى نمىكنند ، در اين صورت از غذاى تهيه شده استفاده كرده و با كمال متانت و بزرگوارى از همسر هنرمند خويش قدردانى و تشكر مىنمايد و با بهانه هاى مختلف زحمات وى را ناديده نمىگيرد. رسول اكرم (ص) فرمود: «المؤمن ياكل بشهوة عياله والمنافق ياكل اهله بشهوته; (7) انسان با ايمان ، مطابق ميل و خواسته عيالش غذا مىخورد و خانواده انسان منافق ، مطابق ميل و خواسته وى غذا مىخورند.»
در سيره و روش (ص) آمده است كه آن حضرت هيچگاه در مورد انتخاب نوع غذا سختگيرى نمىكرد و با خانوادهاش همراه مىشد: « رسول خدا (ص) از هر نوع غذا مىخوردند و غذايى كه خداوند برايش حلال نموده بود ، به همراه خانواده و خدمتگزارشان تناول مىكردند.» (8)
در جاي ديگر پيامبر خدا (ص) فرمودند: «خير نسائكم الطيبة الطعام; (9) بهترين زنان شما زنى است كه غذاى پاكيزه و دلپسند درست كند.»
7 - فراهم نمودن مخارج خانواده :
مرد به عنوان مدير خانواده ، مسؤوليت فراهم كردن وسائل مورد نياز از قبيل خوراک و پوشاک و... اعضاى خانواده را عهده دارد. در اين مورد اگر مردان با ايمان وظيفه خويش را در مورد به دست آوردن روزى حلال و پاكيزه به خوبى انجام دهند ، مقامي بس بلند ، در پيشگاه خداوند متعال كسب خواهند نمود.
امام باقر (ع ) فرمودند: «من طلب الرزق فى الدنيا استعفافا عن الناس و سعيا على اهله و تعطفا على جاره لقى الله عزوجل يوم القيامة و وجهه مثل القمر ليلة البدر; (10) هر كس در دنيا به دنبال روزى حلال برود ، به قصد اين كه نيازمند و محتاج ديگران نباشد و مخارج زن و فرزندش را تامين نمايد و به همسايه ها [و همنوعان مستمند خود] يارى رساند ، چنين فردى در روز قيامت با سيمايى [نورانى] مانند ماه شب چهارده با خداوند ملاقات خواهد كرد.» و امام صادق (ع ) نيز فرمودند: « الكاد على عياله من حلال كالمجاهد فى سبيلالله; (11) مرد تلاشگرى كه براى تهيه روزى حلال و مشروع براى خانوادهاش مىكوشد ، مانند مجاهدى است كه در راه خدا جهاد مىكند.» امام رضا عليه السلام نيز فرمودند: « كسى كه از فضل و عنايت پروردگار به دنبال روزى حلال مىرود به اندازهاى كه مخارج خانواده خود را تامين كند ، از رزمندهاى كه در راه خداوند متعال جهاد مىكند پاداش افزونترى دارد.» (12)
8 - هديه دادن به همسر :
احترام به شخصيت افراد ، در وجود آنان عشق و محبت مىآفريند. هديه دادن نوعى احترام به طرف مقابل محسوب مىشود و انسانى كه هديه را مىگيرد بىاختيار و از روى فطرت خدادادى خويش ، مهر و محبت هديه دهنده را در دل خود جاى مىدهد. اين نكته در روابط زناشويى از اهميت خاصى برخوردار است و عامل مهمى در ايجاد انس و الفت و هم گرايى نسبت به زن و مرد به شمار مىرود .
پىنوشتها:
1) غررالحكم، ص 436.
2) وسائل الشيعه، ج 20، ص 23.
3) بحارالانوار، ج 76، ص 2.
4) اصول كافى، ج 2، ص 644.
5) وسائل الشيعه، ج 20، ص 32.
6) مناقب خوارزمى، ص 354.
7) جامعالسعادات، ج 2، ص 145.
8) مكارم الاخلاق طبرس، ص 26.
9) الكافى، ج 5، ص 325.
10) التحفة السنية جزايرى، ص 227.
11) من لا يحضره الفقيه، ج 3، ص 124.
12) الكافى، ج 5، ص 88.
